Từ 00h-24h ngày hôm nay (10/8), kênh VTV4 có một chương trình đặc biệt với tên gọi “Ngày Da cam”. Chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với ông Bạch Ngọc Chiến, Trưởng Ban Truyền hình Đối ngoại, Đài THVN về 24 giờ đặc biệt này.
Ngày 10/8, Ngày Da cam, VTV4 sẽ phát từ liên tục từ 00h đến 24h. Chúng tôi phá bỏ tất cả khung hàng ngày. Bình thường, khung chương trình có 8 tiếng nhân làm 3 vòng, còn ngày mai chỉ có một vòng 24 tiếng, phát liên tục, không lặp lại.
Chương trình sẽ có một bản tin thời sự nói về các vấn đề da cam mở đầu vào lúc 00h, 8h và 16h. Sau bản tin thời sự là phim truyện, phim tài liệu, talkshow và ca nhạc đều có nội dung liên quan đến vấn đề da cam.
Cụ thể, trong phần phim tài liệu, ngoài các phim của các đạo diễn trong nước: Chiến tranh Việt Nam – Dấu ấn một thời, Những mảnh đời người lính sau chiến tranh, Con và cháu người lính, Những nẻo đường công lý, Vượt qua định mệnh, Những vết thương không mảnh đạn, sẽ có 1 phim của đạo diễn Việt kiều ở Mỹ: Chất da cam - 30 năm sau, 2 phim của đạo diễn người Mỹ: Hòa giải với Việt Nam, Di chứng da cam - Bóng ma vương vất ở Việt Nam và một phim của đạo diễn người Nhật: Chất độc da cam - Một lễ cầu hồn riêng… Đây là những bộ phim có giá trị nhân văn sâu sắc và đã từng giành được nhiều giải thưởng quốc tế uy tín.
Phim truyện sẽ có những phim: Đợi, Bên bến đò Lăng , Người trên núi…
Khán giả cũng được xem lại các talkshow đã từng phát sóng trên VTV4 và gây được tiếng vang: Hành trình cam - Những bước chân từ trái tim, Merle Ratner - người bạn đồng hành của các nạn nhân chất độc da cam Việt Nam, Peter Yarrow nghệ sỹ của nạn nhân da cam.
Chương trình ca nhạc sẽ là Giao hưởng thính phòng của NSND Đặng Thái Sơn với tên tọi Cho muôn đời xanh.
Khi phát sóng, những bộ phim nói tiếng Anh chúng tôi sẽ chạy phụ đề tiếng Việt và ngược lại những bộ phim nói tiếng Việt chúng tôi sẽ chạy phụ đề tiếng Anh.
Các ông muốn mang tới cho khán giả trong và ngoài nước điều gì qua 24 giờ đặc biệt này?
Tầm vươn của chương trình này rất lớn, khắp thế giới, và trọng tâm là ở Mỹ. Chúng tôi muốn cung cấp cho khán giả trong và ngoài nước, đặc biệt là ở nước ngoài, một bức tranh tổng thể đầy đủ về da cam, vừa mang tính nghệ thuật, khoa học vừa mang tính thời sự và quan trọng nhất là được nhìn vấn đề da cam dưới góc nhìn của người ngoài.
Từ trước đến nay, chúng ta nói ở góc độ chúng ta nói về vấn đề của chúng ta thì người ta nói mình chủ quan, nói lấy được. Còn khi mà người nước ngoài, đặc biệt người Mỹ nói về vấn đề da cam thì đấy là một vấn đề khác. 4 phim tài liệu mua bản quyền của nước ngoài là những phim chúng tôi rất hài lòng.
Có ý kiến cho rằng, tập trung vào 24 tiếng như vậy là quá nặng để khán giả có thể theo dõi trọn vẹn. Ý kiến của ông thế nào?
Chương trình thiết kế tương đối dễ xem cho khán giả. Hơn nữa, những ngày sau đó, chúng tôi tiếp tục phát lại những phần trong chương trình trên VTV4 và các kênh khác.
Tuy nhiên, vấn đề nặng hay không nặng là do thái độ cảm thụ của người xem thôi vì thực ra di chứng chất độc da cam của người Việt Nam chúng ta cực kỳ nặng nề. Mình chỉ mất một ngày để chứng kiến nỗi đau của người ta thôi còn người ta đau cả đời, thậm chí mấy đời. Tôi nghĩ đấy cũng là cách để khán giả đồng cảm sống một ngày với bệnh nhân da cam.
Theo ông, chương trình sẽ mang lại những tác động như thế nào?
Mọi người khi nhìn vấn đề chất độc da cam thường chỉ nhìn thấy những hình ảnh tương đối phổ biến: những em bé bị dị dạng, những người tàn tật… Nhưng thực ra mức tàn phá của nó lớn hơn rất nhiều so với những điều chúng ta có thể tưởng tượng được. Hình thức của nó nhiều khi không thể hiện qua những hình ảnh rùng rợn mà rất vô hình, để lại di chứng , thạm hoạ cho rất nhiều đời sau…
Ví dụ như trong chương trình chúng tôi chọn, có một phim rất đơn giản: Người chồng đi bộ đội về phát hiện ra mình bị nhiễm chất độc da cam và được bác sĩ khuyên không nên sinh con. Người vợ vì yêu thương chồng, muốn chung sống với chồng nên không đi bước nữa mà ở với nhau, chịu nỗi đau không có con.
Một bộ phim khác nói về một người cha đi bộ đội về, bị nhiễm chất độc da cam, đẻ con ra không bị di chứng nhưng đến đời cháu lại bị dị dạng…
Hay như trận lụt nổi tiếng trong lịch sử Huế năm 2005 xuất phát từ một việc là cả vùng thượng nguồn sông Hương bị tàn phá trơ trụi. Điều trùng hợp là khu vực đó chính là khu vực trước đây trong chiến tranh đã bị rải chất độc khai quang và cây cối không thể mọc lên được. Trận lụt ấy đã lấy đi biết bao sinh mạng, thiệt hại không biết bao nhiêu của cải…
Qua chương trình này chúng tôi muốn khán giả hiểu, chia sẻ với những nạn nhân chất độc da cam, với những người thân của họ và nâng cao nhân thức về sự tàn phá của chất độc này để tránh bị phơi nhiễm ở thứ cấp khác, để tìm ra những giải pháp góp phần ngăn chặn để không bao giờ xẩy ra chiến tranh hoá học như thế trong tương lai…
Và chắc chắn nó cũng góp phần vào hành trình đòi công lý của các nạn nhân chất độc da cam Việt Nam?
Đầu tiên, vì chúng ta kiện công ty Mỹ ở toà án của Mỹ nên kết quả phải do hệ thống Tư pháp của Mỹ quyết định còn chúng ta chỉ là những người trình bày cho họ biết những căn cứ khoa học, thực tiễn về vấn đề đó, để cho họ tự nhận thức ra vấn đề đó chứ tôi không có tham vọng mang chương trình này ra để thay đổi phán quyết của toà án Mỹ.
Nhưng với những luận chứng, bằng chứng khoa học và thực tiễn mà không phải do người Việt Nam đưa ra mà chính những người Mỹ đưa ra tự người ta phải hiểu rằng là làm như thế nào là đúng, làm như thế nào mới là hợp tình hợp lý…
Quá trình tìm kiếm tư liệu cho 24 giờ đặc biệt đã gặp những khó khăn gì, thưa ông?
Tôi thấy không có khó khăn gì! Ngay khi tôi trao đổi ý tưởng về 24 giờ đặc biệt mang tên Ngày da cam thì các đồng nghiệp rất hưởng ứng và mọi người “rầm rập” bắt tay vào tìm kiếm tư liệu. Ngay ngày hôm sau, mọi người đã sưu tầm đủ mấy chục tiếng. Từ những tư liệu có được, chúng tôi phải chọn lọc lại và sắp xếp cho phù hợp với chương trình trong vòng 24 giờ phát sóng.
Có một điều đặc biệt là những người tham gia hầu hết là những người trẻ. Đó là điều đáng mừng! Điều đó chứng tỏrằng rất nhiều người trẻ ở VN có tính cộng đồng, tinh thần tương thân tương ái rất cao, chỉ đợi được khơi gợi là người ta làm. Tôi thấy thực sự hài lòng, may mắn.
Riêng với 4 phim nước ngoài, việc mua bản quyền phát sóng cũng rất nhanh. Các đạo diễn nước ngoài rất tạo điều kiện và giá bản quyền cũng chỉ lấy tượng trưng.
Những điều đó khiến tôi rất vui mừng. Ý tưởng của mình đã được cộng hưởng. Tôi tin chắc mục tiêu chúng tôi đặt ra sẽ đạt được!
Cám ơn ông về cuộc trò chuyện!