Sách hay: "Khám lớn Sài Gòn"

Khám lớn Sài Gòn những năm 1920 (Ảnh: Internet)

Vương Hồng Sển là tác giả của những tác phẩm không thể thiếu trong nhiều tủ sách như: Thú chơi sách, Sài Gòn năm xưa, Phong lưu cũ mới... Ông là chứng nhân của nhiều biến động quan trọng trên mảnh đất miền Nam suốt gần 1 thế kỷ qua. “Khám lớn Sài Gòn” là tác phẩm cuối cùng, được hoàn thành vài tháng trước khi ông qua đời.   

Khám lớn Sài Gòn từng được mệnh danh là Địa ngục trần gian, là nơi thực dân Pháp giam cầm rất nhiều nhà cách mạng nổi tiếng như Nguyễn An Ninh, Phan Xích Long, Trần Phú, Lê Hồng Phong, Nguyễn Văn Cừ... Đến năm 1953, khám lớn Sài Gòn đã bị đập đi để xây dựng trường Đại học Văn khoa. Giữa cảnh đập phá ồn ào đó, tác giả Vương Hồng Sển đã lật từng viên gạch, soi mỗi mảng tường xà lim, chụp lại những bức ảnh để cố công lưu giữ một mảnh nhỏ lịch sử Sài Gòn: hình ảnh về cái hồ nước mà Nguyễn An Ninh và nhiều thế hệ tù khám lớn từng lấy nước ở đây, hình ảnh lô cốt canh gác, cửa ngục tới chỗ để máy chém, những gian khám nơi giam giữ tù nhân, hình ảnh bảng thực đơn chép trên vách khám và đặc biệt là rất nhiều bài thơ do tù nhân viết lên vách khám, trong đó có cả những dòng thơ của những người sắp bị đem ra pháp trường. 

“Hồn non nước vẫn còn lưu luyến mãi/ Hận non sông chưa trả nợ làm trai/ Vô ngục tối gông cùm đang thử thách/ Quyết đem chí cả hẹn ngày mai”.

Hay bài thơ của một tử tù trong khám số 13: “Thân chiến sĩ sa cơ nhưng bất khuất/Rất thản nhiên với cái chết gần kề/Cam tù tội gông cùm và xiềng xích/ Máu xương rơi quyết giữ trọn lời thề”.

Hoặc những vần thơ đối đáp rất tình cảm, như: "Thanh niên miền Tây hỏi phụ nữ miền Ðông: “Nhắn cùng phụ nữ ở miền Ðông/ Chậm đợi vinh quan sẽ lấy chồng/ Dập tắt lửa tình lo giết giặc/ Thế mà có chịu nổi cùng không...”, và phụ nữ miền Ðông trả lời: “Sương rơi tuyết đổ lúc trời đông/ Lạnh lẽo đêm khuya mấy đợi chồng/ Ðộc lập trường kỳ còn đẳng đẳng/ Nỡ nào luống để một mình không”.

Dưới con mắt của một nhà nghiên cứu luôn đau đáu nỗi niềm tồn cổ, tác giả Vương Hồng Sển cho đến cuối đời vẫn cần mẫn viết, dẫn giải, chú thích để lưu lại những tư liệu lịch sử cho thế hệ độc giả ngày nay.

Tác giả : Thanh Hoa